• Şriftin razmerini yekəlt
  • Nomral şrift
  • Şriftin razmerini azalt

Mirəli Qaşqay Seyidəli oğlu

E-mail Çap PDF

                                                             

                                                                                                                                      Doğum tarixi : 07 yanvar 1907-ci il Gəncə.

                                                                                                                                                   Vəfatı : 23 aprel 1977-ci il Bakı.

Həyatının mənasını xalqa xidmət etməkdə görən təfəkkür şəxslərimizdən biri də Gəncənin ilk geoloqu, Geomorfologiya və Stratiqrafiya elmlərinə dair çoxsaylı əsərlərin müəllifi, akademik Mirəli Qaşqaydır.

Mirəli Seyidəli oğlu Qaşqay 1907-ci il yanvarın 7-də Gəncə şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Mirəli Qaşqayın soyunun kökləri şanlı keçmişə gedib çıxır. Soyun tarixi türk köçəri tayfaları olan Qaşqayların hələ XIII-XIV əsrlərin astanalarında hərəkətindən başlanır. Tayfanın bir hissəsi Elxanilər (başçı) üzərində üstün hüququ ələ keçirərək, tayfadan ayrılmış və Qədim Gəncə şəhərində oturaq həyat tərzinə keçmişdir. Qalan tayfalar isə Cənubi Azərbaycana köç etmiş və hal-hazırda Cənubi Azərbaycanın fars əyalətinin birində məskunlaşmışlar. Qaşqayların qalan hissəsi isə əsrlər boyu soyadını qoruyub saxlayaraq,  XX əsrin başlanğıcınadək Gəncə şəhərində yaşamışlar. Qaşqa-Qaşqay tayfalarının seçilmiş simvolu atın alnındakı ağ çalar mənasını ifadə edir.

Görkəmli Azərbaycan alimi Mirəli Qaşqay bütün ömrünü Qafqazın Geologiyasını və faydalı qazıntılarını öyrənməyə həsr etmişdir.
1934-cü ildə Mirəli Qaşqay İsti-su mineral bulaqlarının geoloji-petroqrafik və geokimyəvi səciyyəsinə dair namizədlik dissertasiyası, 1942-ci ildə isə "Azərbaycannın əsası və ultrasəsi süxurları" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
İstedadlı alimin elmi fəaliyyəti də çox cəhətli olub, mineralogiya və geologiya, tektonika və maqmatizm, petrologiya və metallogeniya, mineral suları və termal sular, stratiqrafiya və litologiya, tikinti materialları və s. elm sahələrini əhatə etmişdir.
O, Kiçik Qafqazda və Sibirdə bir sıra metal və qeyri-metal faydalı qazıntı yataqlarını və Kəlbəcərdə yerləşən perlit yatağını açmışdır. Akademik Mirəli Qaşqay filiz əmələ gəlmə proseslərinin bir sıra fundamental problemlərini həll etmişdir. O, nəinki görkəmli alim, həm də bacarıqlı elm təşkilatçısı idi. Mirəli Qaşqay 1938-ci ildə Geologiya İnstitutunun, 1945-ci ildə isə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının təsisçilərindən biri və Akademiyanın ilk akademik katibi olmuşdur. Onun təşəbbüsü və köməyi ilə Bakı Dövlət Universitetində geoloji-coğrafiya fakültəsi, petroqrafiya, mineralogiya və kristal oqrafiya kafedrası, geologiya və faydalı qazıntılar muzeyi yaradılmışdır. Uzun illər ərzində akademik Mirəli Qaşqay Geologiya İnstitutunda filiz yataqlarının geokimyası və mineralo kimyası şöbəsinə rəhbərlik etmiş və böyük bir məktəb yaratmışdır.

Mirəli Qaşqayın elmi irsi də həmçinin çox zəngindir. Onun rəhbərliyi altında 35 namizədlik, 10 doktorluq dissertasiyası müdafiə edilmişdir. O, 600-dən artıq elmi əsərin və 35 monoqrafiyanın müəllifidir.
Akademik Mirəli Qaşqayın "Azərbaycan əsası və ultrasəsi süxurları", "Azərbaycan mineral suları", "Perlitlər və obsidianlar və onların fiziki-kimyəvi xüsusiyyətləri", "Daşkəsənin petrologiyası və metallogeniyası", "Alunitlər, onların genezisi və istifadəsi", "Listvenitlər, onların genezisi və təsnifatı", “Azərbaycan Alunit yataqları” kimi fundamental əsərlərini dünya elminə qiymətli töhfədir.
Mirəli Seyidəli oğlu Qaşqay 23 aprel 1977-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

2007-ci il aprelin 17-də Mirəli Qaşkayın 100 illik yubileyi ilə bağlı rejissor Elçin Musaoğlunun quruluşunda Mirəli Qaşkayın həyat və yaradıcılığından bəhs edən sənədli film hazırlanmışdır. "Qaşqayın son proqnozu" adlı filmin prodüseri isə Oqtay Mirqasımovdur.

Gəncəli akademik Mirəli Qaşqay görkəmli şəxsiyyət, yüksək mədəniyyət sahibi, dünya şöhrətli alim, ictimai xadim və öz ölkəsinin əsl vətəndaşı kimi onu tanıyanların xatirəsində daimi yaşayacaqdır.

Azərbaycanın Elmlər Akademiyasının ilk tərkibi, 1945-ci il

Aşağı cərgə: mərkəzdə, soldan beşinci - Akademiyanın prezidenti MirƏsədulla Mirqasımov,
soldan birinci Səməd Vurğun, soldan üçüncü Üzeyir bəy Hacıbəyov, soldan səkkizinci Mustafa Topçubaşov;
Yuxarı cərgə: soldan birinci Yusif Məmmədəliyev, soldan ikinci Mirzə İbrahimov, soldan dördüncü Heydər Hüseynov, soldan beşinci Mirəli Qaşqay.

Orxan GƏNCƏSOY

 

AXTARIŞ

GİRİŞ

Paylaş


© 2011 - 2013. Hər hansı bir məlumatı, materialı və fotoşəkili administrasiyanın icazəsi olmadan istifadə etmək qeyri-qanuni hesab ediləcək və Azərbaycan Respublikasının Qanunlarına əsasən cəzalandırılacaqdır.
ankara escort