• Şriftin razmerini yekəlt
  • Nomral şrift
  • Şriftin razmerini azalt
Ana səhifə

Naqi bəy Şeyxzamanlının məzarı.

E-mail Çap PDF

 

Türkiyənin İstanbul şəhərinin Fəri-Köy məzarlığı. Naqi bəy Şeyxzamanlı, həyat yoldaşı Səlimə xanım və oğlu Yavuz Şeyxzamanlının qəbirləri.

naqi.mezari_2

 

naqi.mezari_3

 

naqi.mezari

 

Şeyx Nizami Gəncəvinin məzarı.

E-mail Çap PDF

1-ci hissə

 

2-ci hissə

 

"Difai"nin Borçalı qolu

E-mail Çap PDF

 

XX əsrin əvvəlləri.... Azərbaycan türkləri öz ərazilərində qətliama və ermənilər tərəfindən törədilən qırğınlara məruz qalır. Azərbaycan Türkü əzilir, alçaldılır, onun torpaqlarından özgələr üçün dövlət yaradılması planlaşdırılırdı. Çar Rusiyası tərəfindən silahlandırılan ermənilər Bakı, Qarabağ, İrəvan, Naxçıvan, Gəncə və Şirvanda yaşayan silahsız Azərbaycan xalqına, dinc əhaliyə hücumlar edir, vəhşiliklər törədirlər...

1905-ci il.... Bakı şəhərində Azərbaycanın görkəmli türkçü-ziyalısı Əhməd bəy Ağaoğlu tərəfindən "Fədai" adlı gizli bir cəmiyyət yaradılır. Bu, Azərbaycan Türkünün özünü müdafiə instinkti, illərdən bəri toplanmış passionar enerjinin vulkantək püskürməsi demək idi. Türk həmişə olduğu kimi bu dəfə də hücumda olmalı idi. Böyük türkçü-publisist Yusif bəy Akçuralı 1928-ci ildə nəşr etdirdiyi "Türk ili" kitabında Əhməd bəy Ağaoğlunun tərcümeyi-halını yazarkən qeyd edir: "Türklərin ermənilərə qarşı mübarizə aparmaq üçün bir təşkilata böyük ehtiyacları vardı. Bu ehtiyacı təmin etmək üçün Əhməd bəy Ağaoğlu 1905-ci ildə Bakıda "Fədai" adlı gizli bir cəmiyyət təşkil etməyə müvəffəq oldu".

Əhməd bəy Ağaoğlu 1869-cu ildə Şuşa şəhərində zadəgan ailəsində anadan olmuşdur. Tiflisdə Gimnaziyanı bitirdikdən sonra o, Peterburqa üz tutaraq orada Universitetə daxil olur. O burada bir çox Azərbaycanlı ziyalılarla tanış olur. Bunlar arasında Tiflisli Əlimərdan bəy Topçubaşov (Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin Xarici işlər Naziri), Əli bəy Hüseynzadə (Siyasi ideoloq, jurnalist, rəssam, Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin bayrağının təsisçisi) və Borçalılı İsrafil ağa Borçalinski (Hacıəliyev, Acalov: hüquqşunas, sonralar Borçalı türklərinin əsas dayağına çevrilmişdir) diqqəti cəlb edir.

Daha sonra Əhməd bəy Parisə gedərək orada Sorbonna Universitetinə daxil olur. Parisdə oxuduğu müddətdə Əhməd bəy beş dilə mükəmməl şəkildə yiyələnərək həm yerli, həm də əcnəbi mətbuatda maraqlı məqalələrlə çıxış etməyə başlayır.

Universiteti qurtarıb Azərbaycana dönən Əhməd bəy burada fransız dilini tədris etməklə yanaşı cəhalət dənizində üzən Azərbaycan xalqının milli özünüdərketmə ideyalarının yayılması işinə başlayır. Bir çox qəzetlərdə yazılar yazdıqdan sonra Azərbaycan dilində gündəlik “İrşad” qəzetini təsis edərək milləti maarifləndirməklə oyatmağa çalışır.

Bakının aşıb-daşan qara qızılı bütün dünyanın nəzərini indiki paytaxtımıza yönəldir. Uzaq İsveçdən Nobel qardaşlarından tutmuş Simenslərə qədər bütün burjua övladları Bakının misilsiz zənginliyindən pay almağa yönəlmişdilər. Bunlar azmış kimi Osmanlı və İrandan qovulmuş ermənilər də Bakıya sürətlə axışırdılar. İrəvan qəzasının ən ucqar kəndindən belə ermənilər ev-eşiklərini atıb sürətlə Bakıya yerləşirdilər. Dünənə kimi Bakı dalanlarında ayyaqqabı təmiri edən Adamovlar, Mantaşyanlar, Lalayanlar Çar Rusiyası məmurları ilə əlbir olub yerli milləti talayır, onların ata-baba torpaqlarını zorla əllərindən alırdılar. Etiraz edənlərin bir sonu vardı - ölüm. Bakı və onun ətrafında böyük torpaq hissələrinə sahib olan ermənilər orada olan neft buruqlarından küllü miqdarda pul qazanırdılar. Azğınlaşan ermənilər Azərbaycanın hər yanında ağalıq edirdilər. Bakıda, Qarabağda, Tiflisdə onlarla ermənicə qəzetlər və jurnallar buraxdıran ermənilərin Daşnakstün partiyası hər yerdə azərbaycanlı ovuna çıxmışdılar. Ən çox qətliamlar isə, Qarabağ və İrəvan qəzalarında baş verdi.

1906-cı ildə yazmaqla milləti gec oyadacağını anlayan Əhməd bəy Bakı milyonçusu Hacı Zeynalabdin Tağıyevin də xeyir-duası ilə Əlimərdan bəy Topçubaşov və Əli bəy Hüseynzadə ilə Gəncəyə gələrək buradakı tanınmış vətənsevər millətçi ziyalıların öndə gələn ismləri ilə Ələkbər bəy Rəfibəyli (görkəmli ictimai və siyasi xadim, Azərbaycan xalqının milli istiqlal hərəkatının fəal mübarizlərindən biri), Ələsgər bəy Xasməmmədli (görkəmli ictimai və siyasi xadim), Ədil xan Ziyadxanov (görkəmli dövlət xadimi, alim, diplomat), Nəsib bəy Yusifbəyli (siyasi və dövlət xadimi), Həsən bəy Ağayev (ictimai-siyasi xadim, jurnalist, həkim, müəllim, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin sədr müavini) və Axund Molla Məhəmməd ağa Pişnamazzadə (Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dini idarəsinin rəhbəri) görüşərək “Difai” (Müdafiə) Partiyasını yaradır (“Difai Fədailəri”). Sonradan Difainin Şuşa (Qarabağ Müdafiə Komitəsi), Dərbənd, Borçalı, Naxçıvan, Cavanşir, Qazax, Tərtər, Qaryagində (Cəbrayıl) şöbələri açılır.

“Difai”nin fəaliyyəti çox keçmir ki, öz bəhrəsini verir. Artıq ermənilər Azərbaycan Türklərinin nəyə qadir olduqlarını anlamağa başlayırlar. Hüseyn Baykaranın yazdığı kimi, "Difai” partiyasının fəaliyyəti nəticəsində ermənilərin türklərə qarşı törətdikləri qırğının qarşısı müəyyən dərəcədə və müxtəlif vasitələrlə alınmışdı. "Hələ Şuşada məktəbdə işləyərkən ermənilərlə mübarizə aparan Əhməd bəyin "Fədai" təşkilatı vasitəsilə onlara qarşı böyük miqyasda müqavimət göstərdiyinin şahidi oluruq..." (Y.Akçuraoğlu, "Türk ili", səh. 441).

“Difai” Azərbaycan tarixində misli görünməmiş qeyrət səhifələri yazır, millətinin və vətəninin qarşısında duran hər bir kəsi məhv etməklə...

Difai fəaliyyəti dövründə, əli məzlum azərbaycanlı qanına batmış hər kəsin cəzasını verirdi. Minlərlə  rus və erməni məmurları, satqın yerli məmurlar və milləti cəhalətə sürükləyib vicdanını pula satan mollalar bu partiyanın qurbanına çevrilirdi.

"Difai"nin Borçalı qolu

Difai azərbaycanlıların hər yerində olduğu kimi Borçalıda da özünə dayaqlar axtarırdı. Əhməd bəy Ağaoğlu 1906-cı il 20 fevralında Tiflisə gələrək burada ÜmumZaqafqaziya qurultayında iştirak edir. Daha sonra o bu qurultayda Borçalını təmsil edən İsrafil ağa Borçalinski, Rəhim bəy Axundov və Əbdürrəhman Haqverdi oğlu ilə görüşür. Əhməd bəy Qazax və Tiflisdə Difainin təşkilatlanma məsələsini hərbi topoqraf Vəkilova tapşırsa da onun Borçalı və Tiflisdə tək ümidi və dayağı Peterburqdan tanıdığı İsrafil ağa idi.

İsrafil ağa Tiflis və Borçalıda dönəminin nadir ziyalı şəxsiyyətlərindən idi ki, dövlətdə təmsil olunurdu və yerli əhali arasında böyük nüfuza malik idi.

Peterburq Universitetinin hüquq bölümünü bitirmiş İsrafil ağa həmin ərəfədə Tiflisdə məhkəmə sədri vəzifəsində çalışırdı və bütün Borçalıların dayağına çevrilmişdi (Ş.Məmmədli, “Parçalanmış Borçalı”). Tiflis Seyminin ilk azərbaycanlı üzvi kimi tarixə düşən İsrafil ağa Tiflisdə Çar Rusiyası höküməti elitasında böyük nüfuza malik idi. Zaqafqaziya elitasının üzvi kimi qəbul edilən İsrafil ağa Tiflisdə nəşr olunan Azərbaycan dilli qəzetlərə dəstəyi ilə tanınırdı. Onun millətini sevən, erməni və rus haqsızlıqlarına dözməyən biri olduğu hamıya məlum idi. Ehtiyatı əldən verməyən İsrafil ağa ata yurdu Ağalıq kəndində silah anbarı tikdirib, oranı daima hazır və dolu vəziyyətdə saxlayırdı. Erməni-müsəlman qarşıdurmasının qaçılmaz olduğunu öncədən hiss edən İsrafil ağa Borçalıdakı Kəpənəkçidə yaşayan əmisi oğlu Emin ağa Borçalı (dövlət xadimi) başda olmaqla bütün Borçalı igidlərini ayıq-sayıq saxlayırdı.

1905-ci ildə ermənilər azərbaycanlıların yaşadığı digər bölgələrdə olduğu kimi Tiflis və Borçalıda da silahsız müsəlman xalqına qarşı hücumlara başlayır. Ermənilər ilk öncə Tiflisdə yaşayan Cənubi Azərbaycandan gəlmiş müsəlman hamballara (həmşərilərə) divan tutmağa başladılar. Ahısqalı görkəmli ictimai və siyası xadim, böyük millətçi “Cənubi Qərbi Türk Cumhuriyyəti”nin (dövlətin başçısı Emin ağa Borçalı idi) nazirlər şurasının 1-ci sədri Ömər Faiq Nemanzadə öz xatirələrində bu barədə yazıb. O, Tiflisdə ermənilərin türk-müsəlman əhalisinə qarşı vəhşiliyini gerçək bir surətdə təsvir etmişdir. Ömər Faiq özü gördüyü erməni vəhşiliyini qələmə alaraq yazmışdır ki, Tiflisin Vorontsov körpüsündən keçən türk hamballarını (iranlı həmşəriləri) erməni silahlıları sürüyüb körpünün kənarına gətirir və buradan çaya tullayırdılar. “Reskavorontsov məhəllələrindəki mazutlarda işləyən türk fəhlələrini gizləndikləri yerdən çıxarıb xəncərlə yaralaya-yaralaya Kür çayının kənarındakı dəyirmanların hündür yerinə gətirir və oradan aşağıya tullayırdılar. Suya atılan biçarələr boğulmamaq üçün var-gücü ilə çalışır, kənara doğru yaxınlaşır, lakin kənardakı erməni daşnaklarının onlara yağdırdıqları güllələrlə yaralanır təkrar suya batırdılar. Bir az sonra isə çıxıb əl-ayaq çarpır, üzməyə çalışırdılar.

Lakin yenə güllə yağışına tutularaq batır və axırda görünməz olurdular. Kür çayı sularının qanlı dalğaları arasında qarışıb axaraq gedən cansız, hərəkətsiz türk-müsəlman meyidləri görünürdü”.

Azğınlaşan ermənilər daha sonra Azərbaycan Türklərinin yaşadığı Meydan və Hallovar məhəllələrinə saldırırdılar. Belə savaşların birində görkəmli dramaturq və dövlət xadimi Nəriman Nərimanovun anası qətlə yetirilir.

İlk öncə Borçalıda (Şüləverdə) erməni quldurlarını tərksilah edən Borçalılar daha sonra Tiflisə doğru hərəkət etdilər (Gürcüstan Azərbaycanlıları. 2010). İsrafil və Emin ağaların sayəsində Borçalı süvariləri Tiflisə erməni qəsbkarları üzərinə yürüş edir.

...İki mindən artıq Borçalı süvarisinin Tiflisə, şəhərə gəldiklərini eşidəndə yerli türklər bir az da ürəkləndi. Şayiə gəzirdi ki, guya borçalılar gürcü kəndlərindən mal-qaranı qovur, qadınları girov götürürdülər. Halbuki Borçalıdan gələn yol üstündə belə bir gürcü kəndi yox idi. Bu xəbərlər Tiflisdə savaşın genişlənməsinin qarşısını aldı. Borçalıların yaxınlaşdığını bilən gürcü, rus, hətta erməni ziyalıları ağ bayraqlarla şəhəri dolaşmağa başladılar (“Difai Fədailəri”).

Ömər Faiq Nemanzadə (1919-cu ildə Emin ağa Borçalı ilə Metex qalasında birlikdə cəza çəkib) daha sonra yazır: “Cənubi Qafqaz üzrə canişin kəndlərdən gələn köməkdən xəbərdar olan kimi əmr verdi ki, atla şəhərə girmək qadağan olunsun. Türk-müsəlman igidləri şəhərin ətrafından atlarını kəndlərə geri qaytararaq özləri piyada Tiflis şəhərinə daxil oldular. Erməni silahlı dəstələrinin üzərinə hücuma keçən türk-müsəlman silahlıları cəmi bir gün vuruşduqdan sonra erməni daşnak silahlılarını məğlub etdilər”.

Məhz, İsrafil ağa 1905-ci ildən 1918-ci ilə kimi Borçalı və Tiflisdə quduzlaşmış ermənilərin qəniminə çevrilir. Bu müddət ərzində o, dəfələrlə azğınlaşmış ermənilərin layiqli cavabını verir. 1917-ci ildə isə İsrafil ağanın başçılığı ilə Borçalı süvariləri sadə müsəlman xalqa divan tutan yerli Lüksemburq (indiki Bolnisi) almanlarını darmadağın edir.

1909-cu ildə Çar Rusiya höküməti “Difai” partiyasına təzyiqləri artırdıqdan sonra partiyanın fəaliyyəti dayanır və Əhməd bəy məcburən Osmanlıya getməli olur. İstanbulda olduğu müddət ərzində Əhməd bəy keçmiş silahdaşları ilə əlaqəni kəsmir.

Borçalıda daşnak qətliamı

1918-ci ildə ermənilər azərbaycanlılar yaşayan hər yerdə Bakıda, Qubada, Şamaxıda, Göyçədə, Naxçıvanda, Lənkəranda, Urmiyyədə, Salmasda, Xoyda və digər şəhərlərdə sadə xalqa qarşı qətliamlara başlayırlar. Azərbaycanın hər yerində qan tökən daşnaklar Borçalıya üz tuturlar. Lakin burada onların mənfur niyyətləri baş tutmur.

Qaniçən daşnaklar Andronik və general Nazarbekyan 800 silahlı ilə zamanında ulu türk yurdu Borçalıya İran və Osmanlıdan qaçqın kimi köçən ermənilərin məskunlaşıb yurd saldıqları, sonralar Xaçın adlandırdıqları kəndə gəlirlər. Daşnakların məqsədi Borçalıda da böyük qətliamlar törətmək idi.

Bu olaylara hazır olan İsrafil ağa bu işdən xəbər tutan kimi yerli igidlərlə birlikdə daşnaklara pusqu qurub onarın 90%-ni məhv edir, general Nazarbekyanın isə şəxsən başını kəsir.

Artıq “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” öz müstəqilliyini elan etmişdi. Bakını ermənilərdən azad etməyə gələn Qafqaz Türk-İslam Ordusunu və ordunun komandanı Nuru Paşanı İsrafil ağa, Emin ağa ilə birlikdə şəxsən Calaloğlunda (Osmanlı sərhəddi) qarşılayıb Borçalıya gətirir, orada qonaqlayır daha sonra isə Qazağa qədər müşayiət edir.

Məhz 1918-ci ildə Qafqaz Türk-İslam Ordusu Bakını ermənilərdən azad etdikdən sonra şəhərə girən ordunun önündə dayanan Nuru Paşanın yanında addımlayanlardan biri Əhməd bəy Ağaoğlu və Əli bəy Hüseynzadə idi.

Anar Məsimov

 

Məhsəti Gəncəvi - 900

E-mail Çap PDF

 

mesheti_gencevi

Dünya ədəbiyyatı sivilizasiyasına Azərbaycan xalqının bəxş etdiyi orta əsr klassik şairlərinin ən uca zirvəsində duran xanımlar xanımı Məhsəti Gəncəvidir. Təsəvvür etmək çətin deyil ki, XI əsrdə dünyanın heç bir yerində bu qədər qüdrətli qadın şairəsinə rast gəlmək mümkün deyil. O, nəinki təkcə şairə, eyni zamanda ilk şahmatçı qadın, ədibə, musiqiçi və müəllimə kimi tarixə düşmüşdür. Onu demək yerinə düşər ki, Məhsəti Gəncəvi Azərbaycan intibahın yetişdirdiyi ən dəyərli sənətkarlarından biridir. Bu dövrdə yetişən Əbu-Üla Gəncəvi, Xaqani Şirvani, Fələki və Nizami Gəncəvi kimi söz ustadları yer almışlar. İntibahın bu dahilərin yetişməsində rolu olduğu qədər, onların da intibahın özünə verdiyi tövhələr göz qarşısındadır. Bu dövr Gəncə şəhərinin inkişafı və onun ipək yolu ticarət qovşağı olması ilə də səciyyəvidir. Bu şəhərdə sənətkarlıq və elm xüsusi bir yüksəlişdə olmuşdur.

Məhsəti xanım Gəncəviyə gəldikdə isə onu qeyd etmək lazımdır ki, o dövrün tam mənzərəsi barədə məlumatlar azdır. Məhsətinin həyat və yaradıcılığı haqda da elə mükəmməl məlumat yoxdur. Lakin ayrı-ayrı mənbələrdə və müxtəlif təzkirəçilərin yazdıqlarından müəyyən bilgilər almaq olar. Bu baxımdan bütün mövcud yazıları nəzərdən keçirmək məqsədə müvafiq hesab edilməlidir. XX əsrdə Nigar Rəfibəyli Məhsəti Gəncəvi rütbələrini 5 dəfə Azərbaycan dilində çap etdirmişdir.

Azərbaycan mənbələrinə istinad etsək, ilk öncə Firudin bəy Köçərlinin Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi kitabı I cild və Həmid Araslının Azərbaycan ədəbiyyat tarixi və problemləri kitabı, eyni zamanda R.Hüseynovun “Məhsəti necə varsa” monoqrafiyası üzərində dayanmaq daha etibarlı olardı. Əsas odur ki, Məhsəti xanımın 1088-ci ildə Gəncədə anadan olduğu öz təsdiqini tapır. Azərbaycan alimləri içərisində Məhsəti xanım haqqında ən geniş məlumatı R.Hüseynov vermişdir. Rəfael müəllim onun farsca yazdığı bütün məlumatları dilimizə tərcümə etmiş və 245 mənbədən istifadə edərək elmi şəkildə Məhsəti Gəncəvi yaradıcılığını açmağa çalışmışdır. Lakin böyük İran alimi Taheri Şəhabın Tehranda dərc etdiyi Məhsəti Gəncəviyə həsr etdiyi kitab daha çox diqqəti cəlb edir. Belə ki, müəllifin əsərində bütün Şərq təzkirəçiləri və Avropa-rus alimlərinin elmi fikirləri Məhsəti həyat və yaradıcılığını əks etdirən nə varsa toplamışdır. Bizcə, Azərbaycan oxucusu üçün bu daha böyük marağa səbəb ola bilər.

Yazdığımız məqalə Məhsəti Gəncəvi - 900 yubiley xarakterli olduğu üçün istifadə olunmuş ədəbiyyat məqalənin sonunda göstərilmişdir.

Şəhab Taheri: Məhsəti Gəncəvi barəsində bir neçə söz.

Dünya ədəbiyyatının qadın şairlərindən bəhs edərkən öncə gözümüzün önündə fars dilli ədəbiyyatın ən parlaq nümayəndəsi Məhsəti xanım Gəncəvi dayanır. Məhsəti xanım buludlardan damlayan bir mirvari damcısıdır. O, yerdə Gülüstanın ən gözəl gülü kimi ətir saçmışdır. Məhsəti hicri tarixinin VI əsrində təsadüf edən söz ustasıdır. O, şeirlə bərabər musiqi sahəsində də poeziya məclislərini bəzəyirdi.

Ustad Səid Nəfisi: Məhsəti İran-İslam şair aləminin ən parlaq simasıdır. O dövrdə Şərq qadınları ancaq çadra altında olduqları halda, məhz Məhsəti xanım bunu atıb açıq söz deməyə cəsarət etmişdir. Maraqlıdır ki, Avropa qadınları o dövrdə kişilərlə yan-yana otursalar da cürət tapıb şeir deməyə cəsarət edə bilməmişlər.

Məhəmməd Həsən xan: fars dilində Məhsəti kimi hələ şeir yazan bir xanıma rast gəlməmişəm. Doğurdanda bu qadının fitri istedadı hamını heyrətə salır.

Dövlətşah Səmərqəndi: Öz təkirəsində Sultan Səncər Səlcuqi sarayında şeir söyləyən ilk qadın Məhsəti olduğunu yazır. Məhsəti xanım hətta kişi şairlərindən heç də geri qalmırdı.

Lütfəli Bəy Azər: Məhsəti bütün şeir dərnəklərində iştirak edir, bəzən sırf Gəncə qadınları məclislərinə qatılırdı. O, Gəncə xətibinin oğlu Tacəddin Əmir Əhmədin məşuqəsi olmuşdur.

Şeyx Nizami Gəncəvi də onlarla əsər yazmışdır, ancaq təəssüf ki, bu əsər bizə gəlib çıxmamışdır.

İsmayıl Əmir Xızı Təbrizi: Nizaminin Məhsətiyə həsr etdiyi kitab olmuşdur. Bu əsər 185 rübaidən ibarət olmuşdur. Burada Məhsətinin də 110 rübaisi toplanmışdır. Görünür Nizami, Məhsəti və Əmir Əhməd deyişməsini oxuyubmuş.

Həmdulla Mostufi: “Özünün seçilmiş tarix” kitabında Məhsəti rübailərindən söhbət açır. Onlardan bəzilərinin mahiyyətini açmağa çalışır.

Məhsətinin dövrü və həyatı necə idi? 

Məhsəti Gəncədə doğulmuşdur. Onun həyatı haqqında çox az məlumat var. Ancaq təzkirələrdə bəzi məqamlara toxunulur. Bizim də bunlarla kifayətlənməkdən başqa yolumuz yoxdur. Yazılanlara görə o, 14 yaşında 14 gecəlik ay kimi öz gözəlliyi ilə seçilir və şeirlərini yazmağa başlayır. Onun rübailəri çox şirin və qadın incəliyi ilə seçilir.

Məhsəti nə deməkdir?

Şairənin adının mənası haqqında müxtəlif fikirlər vardır. Mir Abbas Mir Bağırzadə yazır ki, onun mənası Mənicə və ya Mənijədir (şən şaqraq) deməkdir. Rəşid Yasəmiyə görə bu ad mürəkkəb söz olub “ən böyük varlıq” deməkdir.

Məhsəti dövrü və onun səciyyəsi.

Məhsətinin atası Gəncə ruhanilərinin biri olmuşdur. O, qızını dörd yaşında məktəbə göndərmişdir. Bu, Məhsətinin istedadlı olduğunun göstəricisidir. O, 10 yaşına qədər təhsil görür, Məhsəti bu məktəbdə musiqi təhsili alır, gözəl ud və çəng çalır. Digər tərəfdən gözəl nəğmələr oxuyur. Bununla bərabər rəqs etməyi də bilirdi. 12 yaşında atasını itirir. Anası ilə qalan Məhsəti məclislərə gedir və istedadı ilə diqqəti cəlb edir. Gəncə hakimi Məhsətini öz sarayına dəvət edir. Sultan Mahmud Məhsətiyə 3 buynuzdan şərab içməyi təklif edir. Məhsəti 2 buynuz şərab içib üçüncünü isə içə bilməyib dayanır. Şah deyir ki, nə üçün içmirsən? Məhsəti cavabında öküzün 2 buynuzu olar, mən də sizin əmrinizi yerinə yetirdim. Şah bu cavaba heyran qalır.

Əli Quyəm yazır ki, Məhsəti 28 yaşına çatanda əsrarəngiz gözəlliyə malik idi. Göz, kiprik, qamət, xurmayi saçları, qonçə dəhanı, qəmzəsi isə afəti – can idi.

Məhsətinin eşq məcarası Əhməd Əmirlə olmuşdur. Elə bunun bariz nümunəsi kimi onlar arasındakı deyişmələri bir divan olmuş və hazırda AMEA Füzuli adına əlyazmalar fondunda saxlanılır.

Məhsətinin cəsədi və qəbri haqqında bir neçə məlumat.

Bu barədə Mir Abbas Mir Bağırzadə yazır ki, (“Yeni fikir” qəzeti 256-cı nömrə 25 noyabr 1923-cü il) 1922-ci ildə bir dəfn komissiyası Nizami Gəncəvini yenidən dəfn etmək istəyirlər. Buraya Mirzə Məhəmməd Axundzadə, Cavad Bəy Rəfibəyov və Mir Kazım Mir Süleymanzadə daxil idi. Onlar Nizami cəsədini şəhərin xiyabanlıq hissəsində Şah Abbas məscidinə gətirmək və orada dəfn etmək istəmişlər. Yığılan şəhər əhalisinin pulundan bir qəbir inşa etmək istəmişlər. Lakin ruslar onu müayinə etmək bəhanəsiylə Sankt-Peterburqa aparmışlar. Nizaminin yanındakı Şeyx düzündəki ikinci qəbr isə Məhsəti olduğu güman edilir. Ustad V.Dəstgerdi isə o qəbrin Afaqa aid olduğunu söyləyir. Bəlkə Nizami Afaqı çox sevdiyi üçün öz vəsiyyətinə görə öz qadınının yanında dəfn edilmişdir. Hər halda tarix hələ öz sözünü deməmişdir. Deyilənlərə görə, Məhsətinin öz divanı olmuşdur. Bundan əlavə bütün Şərq şairlərinə xas olan məsnəvi, qəzəl, qəsidə və s. şeirləri də yox deyildir. Bizə gəlib çatan onun 200 rübaisidir ki, bu da şairə xanımımız haqqında, onun fəlsəfi fikir aləmi barədə çox mətləblərdən xəbər verir.

Məhsəti xanım məşhur İran şairi Ömər Xəyyamla bir dövrdə yaşamış və hər ikisi rübai ustadı kimi tanınmışlar. Məhsətinin qadın və Xəyyamdan bir qədər əvvəl yazdığını nəzərə alsaq, onda onun bir böyük məktəb qoyub getdiyinə heç bir şübhə yeri qalmır. Hər iki böyük sənətkardan bir neçə rübai misal gətirərək onların fəlsəfi fikirlərini anlamaq bizim üçün maraqlı olar.

Məhsəti xanımdan nümunələr:

Hicrinlə çəkdiyim qəmlərdən dünən,

Dost kimi ağladı halına düşmən.

Eşqindən o qədər nalə çəkdim ki,

Şam da əhvalına yandı ürəkdən.

 

Məni yerə yıxıb o qəssab kəsdi,

Dedi: güman etmə bu, son nəfəsdi.

Düşüb ayağıma o, üzr istədi,

Demə, ayağımdan soymaqmış qəsdi.

 

Hünərin səfası acıdır madəm,

Odur ki, hünəri içmir bir adam.

Alçaq insanların cəhalət odu,

Hünəri küləyə vermişdir tamam.

 

Ömər Xəyyam rübailərdən seçmələr:

Bilinməz nə vaxtdan hərlənir bu tas,

Nə vaxt pozulacaq bu gözəl əsas?

Belə incə mətləbləri əzizi-mən,

Insan ağlı ilə dərk etmək olmaz.

 

Əlimdə  olsaydı əgər iqtidar,

Bu qədim dünyanı kökündən yıxar,

Yenidən elə bir aləm qurardım,

Ki, hamı yaşardı azad, bəxtiyar.

 

Ruhuma aynadır yanağın sənin,

Gözümə sürmədir dodağın sənin,

Deyərdim gözümün üstündən yeri,

Qorxuram inciyə ayağın sənin.

 

Məhsəti və Xəyyam kimi böyük dahilər ancaq belə yaza bilərlər. Xəyyam sonda oxucusunu yormamaq üçün deyir:

“Dünyaya gəlməyimdən olmadısa xeyir ,

Mən dünyadan gedirəm, ziyan ha deyil?!”

Yox, gözəl Məhsəti və həkim Xəyyam!

Siz indi də, gələcəkdə də bəşəriyyətə lazımsınız.

Çatır qaşlarını xəyala dalır,

Siz gəncləşirsiniz, tarix qocalır...

 İstifadə olunmuş ədəbiyyatlar:

  1. Azərbaycan Ədəbiyyatı tarixi, Bakı, Elm 2007, II cild, 630 səh.
  2. Köçərli F. Azərbaycan Ədəbiyyatı tarixi, Bakı, 1984 I cild, 346 səh.
  3. Dünya uşaq ədəbiyyatı, Bakı, 1987, 323-353 səh.
  4. Araslı H. Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi və problemləri, Bakı 1998, 77-82 səh.
  5. Rəfibəyli N. Məhsəti rübailəri, Bakı, 1940, 60 səh.
  6. Sultanov M. Rübailər aləmində, Bakı, 1989, 18–40 səh.
  7. Hüseynov R. Məhsəti Gəncəvi rübailəri, farsca, Bakı, 1985, 191 səh.
  8. Hüseynov R. Məhsəti necə varsa , Bakı 1989, 334 səh.
  9. Yusifli X. Məhsəti Gəncəvi, Bakı, 1984, 197 səh.
  10. Pişnamazzadə S. Məhsəti Gəncəvi, “Gəncənin səsi” Gəncə , 18 yanvar 2013
  11. Nağısoylu M. Məhsəti Gəncəvi əlyazmalarda, “Ədəbiyyat qəzeti” Bakı , 30 noyabr 2012.
  12. Əlibəyli Ş. Məhsəti Gəncəvinin dil xüsusiyyətləri, Bakı, 2012, 28 səh.
  13. Məcmulye şüəra, ərəb, fars, türkcə, Tehran, 1236, 276 səh.
  14. Məhsəti divanı, farsca 123 səh. Əlyazma.
  15. Məhsəti Gəncəvi və Əmir Əhməd divanı, 326 səh. əlyazma.
  16. Taheri Şəhab, Divane Məhsəti Gəncəvi, Tehran, 1336, 88 səh. 418 beyt.
  17. Bertels Y. Nizami və Füzuli, Moskva  1963, 77-81 səh.
  18. Yan Ripka, Məhsəti Gəncəvi, Praqa, 1967, 40 səh.
  19. Frist Meyer, gözəl Məhsəti, Visbaden, 1963, 165 səh.

 

Ağamirov Cahan Mirbaba oğlu

GDU-nun baş müəllimi

 

DİFAİ (Sənədli film)

E-mail Çap PDF

“Difai” sənədli-filmi ictimai-siyasi xadim Əhməd bəy Ağaoğlu və həmfikirləri tərəfindən yaradılan eyniadlı partiyanın fəaliyyətindən bəhs edir. Film XX  əsrin əvvəllərində azərbaycan türklərinin “Daşnaksütyun” partiyası, eləcə də onların çar Rusiyasında olan havadarlarına qarşı apardıqları mübarizədən danışır.

Filmin müəllifi Ayaz Əbülfəzoğlu, rejissoru Çinarə Hüseynzadə, elmi məsləhətçi Vüqar Həsənbəyli, quruluşçu operatoru Fuad Qulizadə, montajçı, dizayner isə Məhəmməd Hətəmli və Azər Nofəloğludur.

Film 2011-ci ildə Kəpəz TV-nin Sənədli-Filmlər redaksiyasında hazırlanmışdır.

 

Həsənov Nemət Arif oğlu

E-mail Çap PDF

 

Şəhidlər ölməz, Vətən bölünməz!

Nemət Arif oğlu Həsənov 1974-cü il may ayının 6-da Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. Lap uşaq yaşlarından öz sakit və mülayim xasiyyəti ilə dostlarının sevimlisinə çevrilən Nemət Həsənov 4 saylı orta məktəbin səkkizinci sinfini bitirdikdən sonra ailə vəziyyətinə görə işləməyə məcbur olmuşdur. Kiçik yaşından ataları atıb getmiş və ana, 2 qardaş və bir bacının yükü Nemətin üzərinə düşmüşdür.
Cəbhədə şiddətli döyüşlər gedən bir vaxtda Nemət də 1992-ci ildə ordu sıralarına çağırılmış və Naxçıvanda N saylı hərbi hissədə xidmət etmişdir. Həmin vaxtlar Naxçıvanın sərhədlərində vəziyyət həddindən artıq ağır idi. Nemət Həsənov bir neçə döyüş əməliyyatında iştirak etmiş, igid kəşfiyyatçı kimi tanınmışdır. Həsənov Nemət 1994-cü ildə Sədərəkdə qəhrəmancasına şəhid olmuşdur.

“N” saylı hərbi hissənin komandiri Elşad Nağıyevin Nemətin valideynlərinə göndərdiyi məktub:

“ Hörmətli Güllü və Arif Həsənovlar. Sizin oğlunuz Həsənov Nemət Arif oğlu “N” saylı hərbi hissədə 5 sentyabr 1992-ci ildən 27 may 1994-cü ilədək xidmət etdiyi müddətdə özünü ancaq müsbət cəhətlərlə, nizam-intizamlı, əmrlərə tabe olan bir əsgər kimi göstərmişdir.Verilən tapşırıqları vaxtlı-vaxtında və keyfiyyətli yerinə yetirirdi. Öz tabeliyində olan əsgərlərə həmişə nümunə olmuş və hərbi xidmətində fərqlənmişdir. Zabit və gizirlərin hörmətini qazanmışdır. 1994-cü il 27 may tarixində 36 nəfərdən ibarət olan tağımla öz döyüş mövqelərində cəsarətlə və mərdliklə durarkən 400-450 nəfərə yaxın rus və erməni birləşmələrindən olan qoşunun hücumunun qabağını alaraq düşmənin çoxlu canlı qüvvəsini məhv edərək öz döyüş yoldaşlarının mühasirədən çıxarılmasına köməklik göstərmiş, 5 nəfər yoldaşı ilə bərabər yaralanmış və düşmən əlinə sağ keçməsin deyə özünü məhv etdikdən sonra meyidi düşmən əlinə keçmişdir. Naxçıvan MR Ali Məclisinin və komandanlığın köməkliyi ilə gün yarımdan sonra şəhidlərin cəsədi geri qaytarılmışdır.
Hərbi hissənin komandanlığı Sizin kədərinizə qoşularaq dərin hüznlə başsağlığı verir ”.

Yuxarıdakı baş-sağlığını imzalamış hissə komandiri polkovnik-leytenant Elşad Nağıyev də artıq bu gün yoxdur. O, Sədərək döyüş bölgəsində xidməti borcunu yerinə yetirərkən həlak olmuşdur.

 

Qafarov Elxan Aydın oğlu

E-mail Çap PDF

Şəhidlər Ölməz, Vətən bölünməz!

Elxan Aydın oğlu Qafarov 1962-ci il may ayının 21-də Gəncə şəhərində anadan olmuşdur. 1975-ci ildə Gəncə şəhər 25 saylı orta məktəbi başa vurmuş və 1979-cu ildə Hərbi komissarlıq tərəfindən avtomobil sürücülüyü məktəbinə göndərilmişdir. 1980-ci ilin noyabr ayından 1982-ci ilin noyabr ayına qədər Sovet ordusu sıralarında qulluq etmiş, 1987-ci ildən Orta Asiya respublikalarında neft-qaz kəmərləri idarəsində işləmişdir. 
Elxan Qafarov 1987-ci ildə Vətənə qayıtmış, qaçqınlar cəmiyyətinin nəzdində olan “Şəhriyar” kooperativində işləmişdir.
Qarabağda gedən döyüşlərdən gələn acı xəbərlərə dözməyən Elxan Qafarov 1992-ci ilin martında könüllü olaraq ordu sıralarına yazılmışdı. Elxan Gəncə şəhərində Hərbi Polisdə xidmətə başlamış, Todan, Tərtər və digər bölgələrdə gedən əməliyyatlarda da iştirak etmişdir. Lakin Elxanın döyüş yolu çox qısa olmuşdur. 
1992-ci ilin aprel ayının 22-də Gəncə yaxınlığında yerləşən Zazalı hərbi bazasında baş verən şiddətli atışmada Elxan Qafarov qəhrəmancasına şəhid olmuşdur.
Beləki, Elxan Aydın oğlu həmin əməliyyatda rus hərbi qüvvələrinə məxsus vertolyotdan atılan mərminin qəlpəsindən ağır yaralanmış, daha sonra düşmənin atdığı güllə yarasından həlak olmuşdur. Mərhum 3 uşaq atası idi. Qəbri Gəncənin "Şəhidlər Xiyabanında"dır.

 

Gəncədə sənətkarlıq və Nizami Gəncəvi

E-mail Çap PDF

 

 

 

Vahid Zaman oğlu Əliyev

E-mail Çap PDF

 

Fotoqraf Vahid

_Vahid_Zaman_olu_liyev

Əliyev Vahid Zaman oğlu 1955-ci il mart ayının 5-də Şəmkir rayonunun Zəyəm qəsəbəsində anadan olmuşdur. 1972-ci ildə Zəyəm qəsəbə kənd orta məktəbini bitirmişdir. Elə həmin ilin oktyabr ayında Zəyəm qəsəbə Kənd-Təsərrüfatı Maşınqayırma Zavodunda əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1974-cü ildə Azərbaycan Kommunist Partiyasının sıralarına qəbul olunmuşdur. V.Əliyev 1974-cü ildə Sumqayıt Kimya-Texnologiya Texnikumuna qəbul olunmuşdur. Texnikumda təhsil almaqla yanaşı Sumqayıt Kimya Birliyi Müəssisəsinin nəzdindəki Təmir Zavodunda çalışmışdır. Vahid Əliyev 29 noyabr 1974-cü ildən 1976-cı ilin dekabr ayına qədər Uzaq Şərqdə hərbi xidmətdə olmuşdur. Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra Vətənə qayıdan V.Əliyev Texnikumda və işlədiyi müəssisədə fəaliyyətini davam etdirmişdir. 1977-ci ilin aprel ayından 1978-ci ilin aprel ayına qədər çalışdığı müəssisədə partiya təşkilatının katibi olmuşdur.

Vahid Əliyev Texnikumda təhsilini başa vurduqdan sonra müəyyən səbəblərə görə Rusiyanın Orenburq vilayətinə getmişdir. Və Orenburqda bir müddət müxtəlif sahələrdə əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. 1982-ci ildə vətənə dönən Vahid Əliyev elə həmin ili ailə həyatı qurmuşdur. V.Əliyev 1982-ci ildə ilk öncə Gəncə şəhər Tikinti İdarəsində, sonra Gəncə şəhər Çini qablar Zavodunda çalışmışdır.

Vahid Əliyev 1985-ci ilin aprel ayının 20-də Gəncə şəhər Nizami rayon Hərbi Komissarlığının göndərişi ilə Özbəkistan Respublikasının Səmərqənd şəhərində Gizirlər məktəbində oxumuşdur. Gizirlər məktəbini bitirdikdən sonra 1985-ci ilin noyabr ayında hərbi xidməti davam etdirmək üçün Çexiya Respublikasının Praqa şəhərinə təyinatla göndərilmişdir.

Vahid Əliyev 1990-cı ilin dekabr ayında öz yazılı xahişi ilə Çexiyadan Qafqaz Hərbi Dairəsinə təyinat almışdır. Və 1991-ci ildə V.Əliyev Gəncə şəhərində yerləşən 23-cü diviziyanın tərkibində hərbi xidmətini davam etdirmişdir.

_Vahid_Zaman_olu_liyev_2

Sovet İmperiyası süqut etdikdən sonra Azərbaycanın Milli Ordusu yaranmağa başlandı. Və Vahid Əliyev də hərbi xidmətini Gəncə şəhərində yerləşən N saylı hərbi hissədə davam etdirir.

Vahid Əliyev Gəncə şəhərində xidmət etdiyi N saylı hərbi hissənin tərkibində 1993-cü ilin fevral ayından Ağdərə, Dronbon (Sərsəng Su anbarı) əməliyyatında, 1993-cü ilin aprel ayında Murovdağda yerləşən Güzgü deyilən yüksəklik uğrunda, 1993-cü ilin oktyabr ayında Tərtər istiqamətində yerləşən Talış kəndi, Madaqez yüksəkliyi ümumiyyətlə Tərtərin bir çox istiqamətlər uğrunda gedən döyüşlərində, 1994-cü ildə isə Goranboy ərazisində yerləşən Gülüstan, Qaranlıq Meşə deyilən yüksəklikdə uğrunda gedən qızğın döyüşlərdə qəhrəmancasına vuruşmuşdur.

Müharibədə Fotoqraf Vahid ləqəbi ilə tanınan Vahid Zaman oğlu Əliyev müharibədən sonra Gəncə şəhərində yerləşən N saylı hərbi hissədə qulluq etmişdir.

Vahid Əliyev 05 iyun 2000-ci ildə Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin əmri ilə təqaüdə çıxmışdır. Müharibə veteranı olan V.Əliyev hazırda ehtiyatda qalan zabitdir. Ailəlidir. Beş övladı, 2 nəvəsi var.

 

Toponimlər (Gəncə)

E-mail Çap PDF
 


AXTARIŞ

GİRİŞ

Paylaş


© 2011 - 2013. Hər hansı bir məlumatı, materialı və fotoşəkili administrasiyanın icazəsi olmadan istifadə etmək qeyri-qanuni hesab ediləcək və Azərbaycan Respublikasının Qanunlarına əsasən cəzalandırılacaqdır.
ankara escort