• Şriftin razmerini yekəlt
  • Nomral şrift
  • Şriftin razmerini azalt
Ana səhifə

Dəli Alı

E-mail Çap PDF

 1-ci hissə.                                                                                                                                                                                                                                                                

 2-ci hissə.                                                                                                                                                                                                                                                                        

 

Şəmsəddin Abbas oğlu Səfərov

E-mail Çap PDF

 

Fitopatologiya elminin mütəxəssisi

Şəmsəddin Abbas oğlu Səfərov

23

İnsan həyatının mənası çox yaşamaqda, uzun ömür sürməkdə deyil, necə yaşamaqdan, hansı məqsədlər, amallar uğrunda mübarizə aparmaqdan ibarətdir.

Məhz, həyatının mənasını xalqa xidmət etməkdə görən təfəkkür şəxslərimizdən biri də Fitopatologiya elminə dair çoxsaylı əsərlərin müəllifi, kənd təsərrüfatı elmləri namizədi Şəmsəddin Abbas oğlu Səfərovdur.

Şəmsəddin Abbas oğlu Səfərov 1915-ci ildə Gəncə şəhərinin Zərrabi məhəlləsində anadan olmuşdur. Atası Abbas Səfər oğlu Gəncənin Sofulu məhəlləsinin ərazisində yerləşən bir neçə dükana sahiblik etmişdir. Abbas Səfər oğlu Azərbaycanda Sovet Hakimiyyəti qurulduqdan sonra başlanan repressiyalara görə öz dədə-baba yurdu olan Cənubi Azərbaycanın Təbriz şəhərinə köçmüşdür.

Şəmsəddin Səfərov 1936-cı ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun tarlaçılıq fakültəsinə daxil olmuş və 1941-ci ildə həmin institutu bitirərək, aqranom adına layiq görülmüşdür.

Böyük Vətən müharibəsinin (1941-1945) başlanması ilə əlaqədar olaraq gənc mütəxəssis institutu bitirən kimi cəbhəyə yollanır. Müharibə bitdikdən sonra Şəmsəddin Səfərov Gəncəyə qayıdaraq əmək cəbhəsində çalışmağa başlayır.

Şəmsəddin Səfərov 1946-cı ildə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pambıqçılıq İnstitutunun fitopatologiya şöbəsinə elmi işçi vəzifəsinə dəvət olunur. 1950-ci ildə isə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Bitki Mühafizəsi İnstitutunun Şirvan zona təcrübə stansiyasında direktor, 1952-ci ildə isə Pambıqçılıq İnstitutunun fitopatologiya şöbəsində müdir vəzifələrində çalışmışdır.

31

1959-cu ildə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Bitki Mühafizəsi İnstitutunun yenidən təşkil olunması ilə əlaqədar olaraq Şəmsəddin Səfərov Pambıqçılıq İnstitutundan Bitki Mühafizəsi İnstitutunun pambığın xəstəlikləri şöbəsində çalışmağa başlayır.

Qısa zaman ərzində Şəmsəddin Səfərov Azərbaycan ETBMİ-nun nəzdində pambığın xəstəlikləri, fitopatologiya və bitkilərin immuniteti adlı şöbəsində müdir vəzifəsini icra edir.

Şəmsəddin Səfərov kənd təsərrüfatı kadrlarının hazırlanmasında da yaxından iştirak etmişdir.

Elmi-pedaqoji fəaliyyəti dövründə o, fitopatologiya elmini zənginləşdirən 50-ə qədər elmi-tədqiqat əsərinin və tədris vəsaitinin müəllifidir. Şəmsəddin Səfərovun yetirmələri arasında elmlər doktoru və namizədləri vardır.

Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Bitki Mühafizəsi İnstitutunun fitopatologiya şöbəsinin müdiri, kənd təsərrüfatı elmləri namizədi Şəmsəddin Abbas oğlu Səfərov uzun sürən ağır xəstəlikdən sonra 1974-cü il iyul ayının 23-də həyata gözlərini əbədi olaraq yumur.

36

Bu gün Respublikamızda öz işinə böyük əmək sərf etmiş Şəmsəddin Abbas oğlu Səfərovun xastirəsi onu tanıyanların qəlbində yaşayır və daim yaşayacaqdır.

 

Mirzə Məhəmməd Axundzadə

E-mail Çap PDF
 

Əli Razi Şəmçizadə

E-mail Çap PDF

 

Şəmçizadə Əli Məşədi Yəhya oğlu (Əli Razi) 1880-ci ildə Gəncə şəhərinin Əttarlar məhəlləsində anadan olmuşdur. Ata-baba sənətinə görə özünə Şəmçi təxəllüsünü götürüb. Əli Razi ilk təhsilini Gəncə mədrəsəsində aldıqdan sonra Gəncə Rus-Tatar məktəbini bitirmişdir. Əli Razi 1906-cı ildə “Molla Nəsrəddin” jurnalında müxtəlif imzalarla yazılar və şerlər dərc etdirmişdir. Bir müddət Dağıstanda sürgün həyatı yaşamışdır. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə kəşfiyyat xidmətində fəaliyyət göstərmişdir.

Əli Razi Sovet hakimiyyəti illərində «Yeni Gəncə», «Mədəni hücum (Bakı) qəzet və jurnallarında məsul katib, redaktor işləmişdir. Firdovsinin «Şahnamə»sindən tərcümələr etmişdir.

1934-cü ildə Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının Gəncə şöbəsinin məsul katibi seçilmişdir.

«Dabanıçatdax xala və heyvərə» (1912-ci il), «Dabanıçatdax xala» (1936-cı il), «Seçilmiş əsərləri» (1936-cı il) və s. kitablarının müəllifi olmuşdur.

Şair, publisist, dramaturq, mühərrir Şəmçizadə Əli Razi Məşədi Yəhya oğlu SSRİ Ali Məhkəmə Hərbi Kollegiyanın Səyyar Sessiyası tərəfindən 7 yanvar 1938-ci ildə I kateqoriya ilə həbs edilərək, 8 yanvar 1938-ci ildə Nargin adasında güllələnmişdir.

Həyat yoldaşı Şəmçizadə Zümrüd Məhəmməd qızı 28 yanvar 1938-ci ildə vətən xaininin həyat yoldaşı kimi təqsirli bilinərək, 3 fevral 1938-ci ildə yaşayış yerini tərk etməmək barədə ondan iltizam alınmışdır. Şəmçizadə Zümrüd Məhəmməd qızı hamilə olduğu üçün ona qarşı repressiya dayandırılmışdır.

 

Həmid Araslı

E-mail Çap PDF

 

 

Həmid Araslı 1909-cu ildə Gəncədə ruhani ailəsində anadan olub. Həm də elə belə ruhaninin yox, din və dinşünaslıq aləmində məşhur olan, islami mətləblərlə bağlı bir sıra kitabların, məqalələrin, tərcümələrin müəllifi Məmmədtağı Ərəszadənin ailəsində. Ərəszadənin ərəbcədən tərcümə etdiyi "Təşrih-i fəraiz"i bu gün əldədir. Axund Məmmədtağı dini publisistikada hətta Mirzə Ələkbər Sabiri də şikayətlənməyə vadar edəcək qədər fəal imiş...

Qəzetə şeir aparan Sabir hər dəfə Həmid Araslının atası Ərəszadənin uzun yazılarının səhifəyə qoyulması səbəbilə "yerimiz yoxdur" cavabını eşidəndən sonra dözməyərək bir taziyanə də yazıb:

 Molla Ərəszadənin, vah, yenə mabədi var,

 Yazdığının yox sonu, ənənə mabədi var.

 Gündə çıxan qəzetənin bircəsi boş keçməyir,

 Bir gecəlik mətləbin min sənə mabədi var.

Təbii ki, Məmmədtağı Ərəszadə çox istəyirdi özünün də dində, dinşünaslıqda mabədi - davamı olsun və oldu da.

Atasını da, anası Dürrəbəyimi də erkən itirən Həmid ailəsinin məzacına və dövrün dəbinə uyğun olaraq mollaxana təhsili almağa başlayır. 6 yaşında Gəncədə, Şah Abbas məscidinin nəzdindəki mədrəsəyə verilən Həmid 11 yaşında bu ürfan evindən ayrılanda artıq ayrı zaman başlanırdı. Şuralaşan Azərbaycana bilikli ruhanilər yox, savadlı müəllimlər lazım idi.

Həmid Arasılı Gəncə darülmüəlliminə - kişi müəllimlər seminariyasına daxil olur və 1921-1926-cı illərdə orada savad alır.

Həmid müəllim sonralar da çox oxuyur - həm saysız-hesabsız kitabları mütaliə edir, həm də təhsilini artırır.

1929-cu ildə Həmid Araslının Bakı həyatı başlayır. O, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutunun dil və ədəbiyyat fakültəsinə daxil olur. Institutu vaxtından əvvəl bitirib 1932-ci ildə Gəncə şəhərinə qayıdaraq maarif şöbəsində müdir müavini vəzifəsinə təyin olunur. 1932-ci ildə Bakıya gəlib aspiranturada təhsil almaqla yanaşı, keçmiş SSRİ EA-nın Azərbaycan filialının nəzdində təşkil olunmuş kitabxananın şərq şöbəsində müdir işləyir. Həmin illərdə Şərq əlyazmalarını toplayaraq Əlyazmalar Fondunu yaratmaq kimi mühüm bir işə başlayır və tezliklə yaratdığı fondun direktoru olur.

Hələ institutda oxuduğu illərdə Şərq ruhlu, Şərq mədəniyyətli, Şərq zövqlü, Şərq etiqadlı ziyalı gənc idi Həmid Araslı. Sonralar tələbələrinə də məhz bu yolla getməyi məsləhət görürdü.İnstitut illərində “Gənc qələmlər cəmiyyəti” nin üzvü,komsomolçu şair olub.O vaxtdan Araslı Azərbaycan və şərq əlyazmalarını toplayıb Əlyazmalar fondunu yaratmaq kimi mühüm işə girişərək milli əlyazma irsini tədqiq etmək işinə xüsusi maraq,qayğı göstərir.Əbəs yerə deyil ki, 40-50-ci illərdə o,Nizami adına Ədəbiyyat institutunda əlyazma və mətbu əsərləri,yazıçıların şəxsi arxivlərini alan komissiyanın sədri olur.

Həmid müəllim gəncəliydi və 1920-ci ilin mayından, Şuralar tarixinin ilk ən möhtəşəm antisovet üsyanından,yəni Gəncə üsyanından sonra bu şəhərdən olanların hər birinə dövlətin şübhəli, belbağlamaz münasibəti vardı. Üstəlik, bu cavan camaat arasında xüsusi sayğı bəslənən nəslin, hörmətli-izzətli bir dinçi ocağın törəməsiydi, yazı-pozu ilə məşğul idi.Və nəhayət 1937-ci il yetişir.Həmid Araslının yaşı elə idi ki, əsl tutulası vaxtı idi.Ancaq tale onu qoruyur.

Həmid Araslının da minlərlə parlaq ziyalımızdan biri kimi qurban getməsi mümkün idi və onun millətimiz üçün nə qədər əhəmiyyətli bir sima, müstəsna şəxsiyyət olduğunu dolğunluğu ilə təsəvvür etməkçün bir anlıq mütləq fərz etməliyik ki, Həmid müəllimi itirsəydik, nələrsiz qalardıq, hansı boşluqla üzləşərdik.

Həmid Araslı 1930-cu illərdə ədəbiyyatşünaslığa gələndə, qədim söz sərvətlərimizi araşdırmağa başlayanda artıq bu yolun qüdrətli yolçuları, parlaq cığıraçanları yetərincə "seyrəldilmişdilər". Firidun bəy Köçərli 1920-dəcə güllələnmişdi. Salman Mümtaz, Hümmət Əlizadə, Əmin Abid, Vəli Xuluflu, Hənəfi Zeynallı... və kimlər,kimlər.....ədəbiyyatşünaslığımızda kəsərli sözü, çəkisi olan hər kəs məhv edilirdi. Keçmiş mədəni mirası öyrənmək həyat üçün təhlükəli bir məşğuliyyətə çevrilmişdi. Ayrı-ayrı xalqların milli simalarını asta-asta qeyb etdirərək onları bir-birində itirmək, qatmaqarışıq və məchul bir sovet xalqı kimi şəkillənən kütlə yaratmaq başlıca məqsədi olan təzə ideolojinin nəzərində inadla dünəni eşələmək, milli yaddaşı dirçəltmək elə düşmənçiliyə bərabər əməl idi.

Təsadüfi deyil ki, 1937-ci ildə artıq aspiranturanı da, namizədlik dissertasiyasını da bitirən, bir neçə elmi kitabın və dərsliyin müəllifi, Yazıçılar İttifaqının üzvü Həmid Araslını yaradıb rəhbərlik etdiyi Şərq Əlyazmaları Fondunda məhz sovet məfkurəsinə zidd əski əlyazmaları toplayıb tədqiq etdiyinə görə tutduğu vəzifədən də, komsomoldan da xaric edirlər.

Bu xaricetmədən həbsxanaya isə bircə addımlıq yol qalırdı. Lakin,atdığı hər addımın məsuliyyətini başa düşən Həmid müəllim növbəti öülm-qalım addımını da uğurla ata bilir.

Araslının başqa qorxunc günahı da vardı - bir çox dünya kəşfiyyatlarının casusu damğası vurulan keçmiş müəllimi Bəkir Çobanzadə ilə müntəzəm yazışması və onunla dostluq əlaqələri qurması.Zaman o zaman idi ki, kimi aparırdılarsa, əsərləri də yığılır, yandırılır, yasaq edilirdi.

Amansız dövrü bilənlər bilir ki, həmin məqamda Həmid Araslının etdiyini etmək sadəcə bir ədəbiyyatşünasın doğrunu ifadə etməsi deyildi. Əsl qəhrəmanlıq idi. Həmin sözü deməkçün ayağa qalxmaq dövrün şərtləri içində o dünyaya gedib gəlməyə bərabər idi.

Əlbəttə ki, insan Cənnəti mərdanəliyin və dəyanətin sınaqdan çıxdığı belə anlarda qazanır.

Və əlbəttə ki, Həmid Araslının yeri Behiştdir.

Ömrünü həsr etdiyi Nizaminin, Füzulinin yanı...

Nizamişünas alim Rəfael hüseynovun dediyi kimi :”Bu gün Azərbaycan balaları böyüyür. Aralarında neçə Oğuz, neçə Beyrək, neçə Tural, neçə Selcan...

Mən çox istəyirəm ki, həmin Oğuzlar, həmin Beyrəklər, həmin Turallar, həmin Selcanlar, bütün indililər və sabahlılar bilsinlər ki, Dədəmizin Kitabını, Qorqud söyləmələrini bu xalqın ruhuna hopduran, nəcib əməlini yerinə yetirərkən olmazın sarsıntılara məruz qalan ilklərdən birincisi də Həmid Araslı olub”.

Azərbaycan kommunistlərinin rəhbəri Mircəfər Bağırov partiyanın XVIII qurultayındakı çıxışında "Kitab-i Dədə Qorqud"un daşını daş üstdə qoymur: "Bəzi ədəbiyyatşünaslar və yazıçılar siyasi sayıqlığını və məsuliyyət hissini itirərək uzun illər ərzində bu zərərli, xalqa zidd kitabı Azərbaycan eposu adı ilə təbliğ etmişlər. "Dədə Qorqud" xalq eposu deyildir. Bu kitab başdan-başa soyğunçuluq və qırğın məqsədilə Azərbaycana gələn oğuz köçəri tayfalarının hakim yuxarı təbəqəsini tərifləməyə həsr edilmişdir. Bu kitab tamamilə millətçilik zəhərilə doludur, müsəlman olmayan başqa xalqlara, əsasən qardaş gürcü və erməni xalqlarına qarşı yazılmışdır".

1951-ci il may ayının 5-də "Ədəbiyyat qəzeti" "hiddətlənirdi": "Pantürkistlər tərəfindən Azərbaycan ədəbiyyatının qədim abidəsi kimi qələmə verilən "Dədə Qorqud" eposunun mürtəce burjua millətçilik mahiyyəti son zamanlaradək ifşa edilməmişdir.

Deyirdilər ki, "Dədə Qorqud" eposunun Azərbaycan xalqı ilə, onun tarixi, folkloru və dili ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. "Dədə Qorqud"da Azərbaycan xalqı üçün yabançı olan həyat tərzi, adət və ənənələr təsvir edilib.

"Dədə Qorqud" eposunun açıqdan-açığa mürtəce və burjua millətçilik mahiyyəti daşımasına baxmayaraq, bəzi ədəbiyyatşünaslar və dilçilər, xüsusilə H.Araslı və Dəmirçizadə bu eposu geniş təbliğ etməyə başlayaraq onu Azərbaycan xalq yaradıcılığının "görkəmli" abidəsi kimi, X və XI əsrlərdəki həyat tərzi, adət və ənənələri haqqında guya ən mötəbər təsəvvür yaradan "çox böyük tarixi abidə" kimi qələmə verirlər.

Həmin ərəfələrdə Həmid Araslı yüksəlişdə idi. 1940-1941-ci illərdə yeni yaranan Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat Muzeyində elmi katib vəzifəsində çalışırdı. O vaxtdan 1945-ci ilə qədər qurulması davam edən ekspozisiyanın mətninin müəllifi, baş məsləhətçisi və rəhbəri də o idi.Bununla yanaşı, Ədəbiyyat institutunda qulluqdaydı, 1941-ci ildə orada Qədim ədəbiyyat şöbəsini yaradaraq ilk müdiri də özü olub, 1945-də isə irəli çəkilərək institut direktorunun elmi işlər üzrə müavini təyin edilib.Həmid Araslı 1943-cü ildə "XIII-XVI əsrlərdə Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi" mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək alim adına layiq görülən barmaqla sayılacaq qədər az araşdırıcılardan idi.1944-cü ildə isə Azərbaycan Dövlət Universitetində Yaxın Şərq ədəbiyyatı kafedrasının müdiri vəzifəsinə seçilmişdi.

Və qəfildən təqiblər başlanır.

Sovet hökuməti insanı bir an içində zirvədən yerə çırpmaqda mahir idi, bu rəzalətin bütün məkrli fəndlərinə bələd idi.

Araslı bir göz qırpımında tutduğu bütün vəzifələrdən xaric edilir.Ancaq o sınmır,əyilmir,öz araşdırmalarını davam etdirir.

Alim Nizami sənətinin XII əsr Azərbaycanında təsadüfi hadisə olmadığını, şairi ictimai-mədəni yüksəlişlə səciyyələnən əlamətdar bir dövr, mərhələnin yetirdiyini söyləyir. H.Araslı Nizaminin Qumdan olması haqqındakı əfsanəni də alt-üst edib.

Alim digər Şərq xalqlarının ədəbi irsinə də geniş maraq göstərib, Azərbaycan ədəbiyyatı və klassiklərimizlə bağlı olan Şərq şairləri Firdovsi, Cami, Hafiz, xüsusilə böyük özbək şairi Əlişir Nəvai irsini də tədqiq edib, orta əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatının əlaqələrinə dair ilkin araşdırmaların müəllifi kimi də məşhurlaşıb.

Həmid Araslının 1961-ci ildə Vətəninə və Vətən övladlarına yazdığı məktubda bir qədim bayatı vardı:

Apardı çaylar məni,

Həftələr, aylar məni.

Yüküm qurğuşun idi,

Yordu bu taylar məni.

Onun çiynində daşıdığı ürəyində, beynində, varlığında gəzdirdiyi, həyatı boyu qayğısını, təəssübünü çəkdiyi yük qurğuşundan qat-qat ağır Söz Yükü idi.

Bu müqəddəs yükü şərəflə daşıyanlarsa heç zaman yorulmaz!..

Böyük alim, akademik Həmid Araslı kimi.

 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          1-ci hissə

                                                                                           2-ci hissə

 

Abbasovlar türbəsi

E-mail Çap PDF

Səbiskar qəbristanlığı. 1920-ci il.

 

Pişnamazzadələr türbəsi (Səbiskar qəbristanlığı)

E-mail Çap PDF

 

mirzeyev ve pisnamazzade

                                                                                                                                                                   Rəziyyə Məhəmməd qızı Pişnamazzadə

                                                                                                                                                                   Şölə Məhəmməd qızı Pişnamazzadə

                                                                                                                                                                   Dünya Məhəmməd qızı Pişnamazzadə

                                                                                                                                                                   Nuridil xanım Rüstəm bəy qızı Mirzə-zadə

 

Mirzə Şəfi Kərbəlayi Sadıq oğlu Vazeh

E-mail Çap PDF

 

Azərbaycanın şair-mütəfəkkiri, maarifçi, Gəncə "Divani-hikmət" məclisinin sədri Mirzə Şəfi Kərbəlayi Sadıq oğlu Vazeh 1794-cü ildə Gəncə şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Atası Kərbəlayi Sadıq Cavad xan Ziyadoğlunun şəxsi mirzələrindən biri olmuşdur.

Mirzə Şəfi ilk təhsilini Gəncə yerləşən mədrəsədə almışdır. Dünyagörüşünün formalaşmasında böyük din xadimi Hacı Abdullanın böyük rolu olmuşdur. 

Mirzə Şəfi Vazeh bir müddət məktəbdə hüsnxət və rəsmxətdən dərs demişdir. XIX əsrin 30-cu illərində böyük dramaturq Mirzə Fətəli Axundovla tanış olmuş və onun müəllimi olmuşdur.

Mirzə Şəfi Vazeh 1840-cı ildə Tiflis şəhərinə köçmüş, qəza məktəblərində Azərbaycan və fars dillərindən dərs demişdir. Tiflisdə yerli ziyalılarla tanış olur, onlara öz şeirlərini oxuyurdu. Onun dostlarından fars dilindən dərs dediyi adamlardan biri də alman ədəbiyyatşünası Fridrix Bodenştetd olur. Bodenştetd Mirzə Şəfi Vazehin şeirlərinə vurularaq onların üzünü köçürür, sonra da alman dilinə çevirərək 1850-ci ildə Almaniyada "Şərqdə min bir gün" adı ilə məcmuədə çap etdirir. 1851-ci ildə isə "Mirzə Şəfinin sərgiləri" adı altında ayrıca kitabcada çap etdirir. Şeirlər son dərəcə şöhrət qazanaraq ingilis, fransız, holland, yəhudi, polyak, norveç dillərinə tərcümə olunur. Mirzə Şəfi Vazehin şeirlərinin şöhrət qazandığını görən Bodenştetd özünü onların müəllifi elan etməyi qərara alır və Mirzə Şəfi adını personaj kimi qələmə verir. Beləliklə, Mirzə Şəfi Vazehin şöhrəti bir müddət oğurlanmış olur. 1855-ci ildə Mirzə Şəfi Vazehin şeirləri onu şəxsən tanımış rus şairi və inqilabçısı T.İ.Mixaylov tərəfindən rus dilində çap olunduqdan sonra, Bodenştetd biabırcasına ifşa olunur.

Mirzə Şəfi Vazehin şeirləri zərif və oxunaqlı, Şərq ahəngdarlığına malikdir. Əsərlərini və şeirlərini azərbaycan və fars dillərində yazmışdır. Mirzə Şəfi Vazehin təbii ahəngdar qəzəllərinin, ikiliklərinin, rübailərinin sətirlərində maarifçilik hikməti çox asanlıqla oxucuların qəlbinə hopurdu.

Gəncədə yaratdığı “Divani-hikmət” ədəbi-fəlsəfi məclisində isə poeziya, fəlsəfəyə, dövrün mühüm ictimai məsələlərinə dair fikir mübadiləsi aparılırdı. Abbasqulu ağa Bakıxanov, Mirzə Fətəli Axundov, F.Bodenştedt və başqaları məclisdə iştirak edirdi. Mirzə Şəfi Vazeh 1848-ci ildə Gəncəyə qayıtmış, bir müddət qəza məktəblərində müəllim işləmişdir. 1850-ci ildə isə yenidən Tiflisə getmiş, gimnaziyada azərbaycan və fars dillərindən dərs demişdir.

Mirzə Şəfi Vazehin şeirləri N.İ.Eyfert, İ.S.Predan, P.F.Yakubovic və başqaları tərəfindən rus dilinə tərcümə olunaraq nəşr olunmuşdur. A.Rubenşteyn Mirzə Şəfi Vazehin şeirlərinə 12 romans yazmışdır. "Şərq nəğməsi" adlanan bir romans F.İ.Şalyapinin repertuarına da daxil idi. Mirzə Şəfi Vazeh Şərq dilləri müəllimi İ.Qriqoryevlə birlikdə Tiflisin rus məktəblərində uzun illər istifadə olunan "Kitabi türk" dərsliyini yazmışdır.

Mirzə Şəfi Kərbəlayi Sadıq oğlu Vazeh 1852-ci ilin noyabr ayında Tiflis şəhərində vəfat edib. Hazırda qəbri Tiflis şəhərindəki Botanika bağında yerləşir.

 

Məhsəti Gəncəvi

E-mail Çap PDF

 

mehseti_gencevi

Azərbaycanın böyük şairəsi, Şərq ədəbiyyatı və musiqisinə yaxından bələd olan Məhsəti (əsl adı Mənicə) Gəncəvi XI-ci əsrin sonunda (təxminən 1096-cı ildə) Gəncənin Xərabət məhəlləsində doğulmuşdur. İlk təhsilini Gəncədə almış, yüksək düşüncə qabiliyyəti istedadı və bacarığı ilə poeziyada və musiqidə şöhrət tapmışdır. Məhəbbət lirikası yaradıcılığında əsas yer tutur. Məhsəti Gəncəvi həmçinin gözəl şahmat bilicisi olmuşdur.

Böyük Azərbaycan şairəsinin həyatı barədə əlyazma nüsxələri Əlyazmalar İnstitutunda, İstanbul və London şəhərlərində saxlanan XIII əsrə aid olan "Məhsəti Gəncəvi və Əmir Əhməd" dastanından götürülür.

Məlumdur ki, o, Səlcuq sultanının, Sultan Mahmud Səncərin saray şairəsi və müğənnisi olmuşdur. Fars dilində 200-dən artıq rübaisi və bir neçə lirik şeirləri bizə gəlib çatmışdır. Məhsəti Gəncəvinin şeirləri əsasında yaradılmış Cövhərinin poeması qorunub saxlanılmışdır. Poema əsasında demək olar ki, Məhsəti Gəncəvi istedadlı şairə olmuşdur. Azad fikirli şeirlər yazaraq qadın azadlığını vəsf etmişdir.

Məhsəti Gəncəvinin əsərləri içərisində Gəncənin Xərabat məhəlləsində yaşayan gənc sənətkarlara, dərzilərə və başqalarına həsr etdiyi şerlər silsiləsi daha çox məşhurdur.

Xərabatın sənətkar məhəlləsi kimi təsvir olunmasına və Məhsəti Gəncəvinin öz şerlərində Allaha deyil, müxtəlif sənət sahibi olan (dərzi, zərgər, papaqçı və s.) gənc sənətkarlara eşq elan etməsinə gəlincə, bu faktlar şairənin hansısa sənətkarlar məktəbinə mənsubluğundan irəli gəlir.

Məhsəti Gəncəvi XII əsrin ortalarında Gəncə şəhərində vəfat etmişdir. Tarixçilər qeyd edirlər ki, Məhsəti Gəncəvinin qəbri Şıx düzü deyilən yerdə Nizami Gəncəvinin qəbrinin yanındadır.

Şairəyə çoxlu şeirlər, pyeslər, monoqrafiyalar və başqa ədəbi əsərlər həsr olunmuşdur. Onun haqqında E.Bertels, Frits Meyer və başqaları əsərlər yazmış, Azərbaycanda adına mədəni-maarif müəssisələri verilmişdir. Sovet dövründə Gəncə şəhərinin “Xatirə” parkı deyilən yerdə Məhsəti Gəncəviyə həykəl ucaldılmışdır.

Qeyd: 1923-cü ilin noyabr ayında Tiflisdə nəşr olunan "Yeni fikir" qəzetinin 206-cı sayında Mir Abbas Bağırzadənin "Nizami Gəncəvinin qəbri" adlı məqaləsi işıq üzü görür. Məqalədə bir qrup Gəncə ziyalısının (Mirzə Məhəmməd Axundzadə, müəllim Cavad bəy, tarixçi Rəfibəyov, müəllim MirKazım MirSüleymanzadə və s.) xüsusi komissiya təşkil etmələri və 1923-cü ilin aprel ayında Nizami Gəncəvinin qəbri yanında qazıntı işləri aparmalarından, məzarı şəhərin daxilində - Şah Abbas məscidinin qarşısına köçürmək istədiklərindən bəhs edilir.

Qazıntı zamanı Nizami Gəncəvinin məzarının yanında bir qadın qəbrinin olduğu da üzə çıxır. "Bu kimin məzarı ola bilər" məsələsi başında da müxtəlif fikirlər söylənib. Vəhid Dəstgerdi belə güman edib ki, bu, Nizami Gəncəvinin sevimli ömür-gün yoldaşı Afaqın məzarıdır. Bunu dahi şairin qızının qəbri hesab edənlər də tapılıb. Halbuki, Nizaminin qızı olması barədə etibarlı məlumat yoxdur. "Məhsəti Gəncəvi və Əmir Əhməd" adlı əlyazmada isə Məhsəti Gəncəvinin məzarının Nizami məqbərəsinin yanında olması barədə məlumat öz əksini tapır.

 


AXTARIŞ

GİRİŞ

Paylaş


© 2011 - 2013. Hər hansı bir məlumatı, materialı və fotoşəkili administrasiyanın icazəsi olmadan istifadə etmək qeyri-qanuni hesab ediləcək və Azərbaycan Respublikasının Qanunlarına əsasən cəzalandırılacaqdır.
ankara escort